Arabuluculuk

Arabuluculuk, uyuşmazlık yaşayan tarafların, tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişi (arabulucu) eşliğinde bir araya gelerek sorunlarını mahkemeye gitmeden, kendi iradeleriyle çözmelerini sağlayan alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemidir.

Yıllar süren dava süreçleri, yüksek harçlar, bilirkişi masrafları ve psikolojik yıpranmalar göz önüne alındığında, adalete hızlı ve ekonomik erişim sağlayan en etkili yoldur. Günümüzde hukuk sistemimiz, özellikle bazı dava türlerinde uyuşmazlıkların mahkemeye taşınmadan önce masada çözülmesini yasal bir zorunluluk haline getirmiştir.

Hukuki uyuşmazlıklarda mahkeme süreci her zaman belirsizlikler taşır; haklı olduğunuz bir dosyada bile usuli bir hata veya delil eksikliği davanın reddedilmesine neden olabilir. Arabuluculuk ise kararı bir hakimin değil, doğrudan tarafların verdiği, her iki tarafın da kazanabileceği (kazan-kazan) güvenli bir zemindir.

Ancak bu süreç, sadece tarafların bir araya gelip sohbet ettiği resmi olmayan bir toplantıdan ibaret değildir. Masada varılacak mutabakat ve imzalanan anlaşma belgesi, mahkeme kararı (ilam) gücündedir.

Bu belgeye atılacak bilinçsiz bir imza veya eksik hesaplanmış bir alacak kalemi, sonradan mahkemede dava açma hakkınızı tamamen ortadan kaldırır. Sürecin ciddiyetinin farkında olarak masaya oturmak, haklarınızı eksiksiz bilmek ve anlaşma metnindeki hukuki boşluklara düşmemek için uzman bir temsile ihtiyaç vardır.

Uyuşmazlıklarınızın mahkeme salonlarında yıllarca sürüncemede kalmadan hızlı, gizli ve lehinize çözümlenmesi için SK Hukuk & Danışmanlık, arabuluculuk müzakerelerinde tüm hukuki bilgi birikimiyle yanınızda yer almakta ve yasal haklarınızı en güçlü şekilde savunmaktadır.

Arabuluculuk Nedir?

Arabuluculuk, aralarındaki hukuki uyuşmazlığı mahkeme koridorlarına taşımadan çözmek isteyen tarafların, Adalet Bakanlığı siciline kayıtlı, tarafsız ve uzman bir hukukçu (arabulucu) eşliğinde bir araya geldiği iletişim sürecidir.

Arabulucu, bir hakim veya hakem değildir; tarafları yargılamaz ve kimin haklı olduğuna karar vermez.

Temel görevi, tarafların birbirini dinlemesini ve anlamasını sağlayacak güvenli ortamı kurmak, iletişim engellerini ortadan kaldırmak ve kendi çözümlerini kendi iradeleriyle bulmalarına yardımcı olmaktır.

Zorunlu ve İhtiyari Arabuluculuk

Hukuk sistemimizde arabuluculuk süreci, uyuşmazlığın kanundaki yerine göre "zorunlu (dava şartı)" ve "ihtiyari (isteğe bağlı)" olmak üzere iki farklı şekilde uygulanır.

Hangi Davalarda Arabuluculuk Zorunludur?

Kanun koyucu, yargı yükünü hafifletmek ve uyuşmazlıkların daha hızlı çözülmesini sağlamak amacıyla bazı dava türlerinde arabulucuya başvurmayı bir dava şartı haline getirmiştir.

Zorunlu olan bir konuda arabulucuya başvurmadan doğrudan mahkemeye gidip dava açarsanız, mahkeme dosyanızı incelemeden doğrudan usulden reddeder.

Güncel mevzuatımıza göre zorunlu arabuluculuk kapsamında olan başlıca uyuşmazlıklar şunlardır:

• İş Hukuku Davaları: İşçi veya işverenin talep ettiği kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücretleri ve işe iade davaları.
• Ticari Davalar: Şirketler arasındaki ticari alacak-verecek uyuşmazlıkları ve tazminat talepleri.
• Tüketici Davaları: Tüketici mahkemelerinin görev alanına giren ve belirli bir parasal sınırın üzerindeki uyuşmazlıklar.
• Kira ve Taşınmaz Uyuşmazlıkları: (1 Eylül 2023 itibarıyla) Kiracı tahliye davaları, kira tespit (artırım) davaları, kat mülkiyetinden (aidat vb.) doğan ihtilaflar ve komşuluk hukuku uyuşmazlıkları

İhtiyari Arabuluculuk Süreçleri

Kanunun başvuruyu zorunlu tutmadığı, ancak tarafların kendi üzerinde serbestçe tasarruf edebildiği (karar verebildiği) tüm özel hukuk uyuşmazlıklarında taraflar tamamen kendi istekleriyle arabulucuya başvurabilir. Buna ihtiyari arabuluculuk denir.

Örneğin; bir arkadaşınıza verdiğiniz borcun ödenmemesi, bir maddi hasarlı trafik kazası sonrası değer kaybı talebi veya miras paylarının taksimi gibi konularda dava açmak yerine ihtiyari arabuluculuğa giderek süreci haftalar içinde çözüme kavuşturabilirsiniz.

Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?

Arabuluculuk süreci, karmaşık mahkeme usullerinden, uzun duruşma günlerinden ve katı yargılama kurallarından arındırılmış, son derece esnek ve pratik bir işleyişe sahiptir.

Başvuru ve Arabulucu Atanması

Zorunlu (dava şartı) arabuluculuk kapsamındaki uyuşmazlıklar için başvuru, adliyelerde bulunan "Arabuluculuk Bürolarına" ücretsiz olarak yapılır.

Başvuru sonrası sistem, sicile kayıtlı bir arabulucuyu taraflara otomatik olarak atar. İhtiyari (isteğe bağlı) arabuluculukta ise taraflar, sicile kayıtlı herhangi bir arabulucuyu ortaklaşa seçerek süreci başlatabilirler.

Görüşmeler ve Arabuluculuk Toplantıları

Atanan arabulucu, iletişim bilgilerinden taraflara (veya avukatlarına) ulaşarak ilk toplantı gününü ve saatini belirler.

Görüşmeler genellikle arabulucunun ofisinde yüz yüze yapılır; ancak tarafların farklı şehirlerde olması veya talep etmeleri durumunda SEGBİS benzeri video konferans (telekonferans) yöntemleriyle de toplantılar gerçekleştirilebilir.

Toplantıda söz hakkı eşittir, arabulucu tarafları yönlendirmez, sadece tarafların menfaatlerini ortaya çıkarmalarını sağlayan sorular sorar.

Anlaşma veya Anlaşamama Tutanağı

Görüşmelerin sonunda, tarafların bir çözüme varıp varmadığına bakılmaksızın mutlaka bir son tutanak düzenlenir. Taraflar uzlaşamazsa anlaşamama tutanağı tutulur.

Dava şartı olan dosyalarda, mahkemede dava açabilmeniz için bu tutanağın aslını dava dilekçenize eklemeniz zorunludur.

Eğer taraflar uzlaşırsa anlaşma tutanağı hazırlanır, ödeme veya çözüm planı bu belgeye yazılır ve imzalar atılarak uyuşmazlık hukuken tamamen bitirilir.

Arabuluculuğun Avantajları

İnsanların uyuşmazlıklarını kendi iradeleriyle çözmeleri, devletin dayattığı bir mahkeme kararına uymalarından çok daha kalıcı ve tatmin edici bir yoldur.

Arabuluculuğun sisteme entegre edilmesinin ardında güçlü avantajlar yatar.

Zaman ve Maliyet Tasarrufu

Türkiye'de bir davanın ilk derece mahkemesi, İstinaf ve Yargıtay aşamalarıyla birlikte kesinleşmesi ortalama 3 ila 5 yıl sürebilmektedir.

Arabuluculuk ise (zorunlu hallerde) en fazla 3-4 hafta içinde sonuçlanır. Ayrıca mahkemeye başvururken ödenen dava harçları, tebligat giderleri, bilirkişi ve keşif ücretleri gibi ağır masrafların hiçbiri arabuluculukta yoktur.

Gizlilik ve Çözüm Odaklı Yaklaşım

Mahkeme duruşmaları kural olarak alenidir (herkese açıktır) ve dosya kayıtlarına girer. Ancak arabuluculukta mutlak gizlilik ilkesi geçerlidir.

Toplantılarda konuşulanlar, sunulan teklifler veya ticari sırlar asla dışarı çıkarılamaz.

Hatta süreçte anlaşılamayıp mahkemeye gidilse bile, arabuluculuk masasında yapılan hiçbir teklif veya itiraf mahkemede "delil" olarak kullanılamaz.

Bu kural, tarafların çekinmeden pazarlık yapabilmesini ve ticari itibarın korunmasını sağlar.

Anlaşma Tutanağının İlam Niteliği

Arabuluculuk sonucunda imzalanan anlaşma tutanağı basit bir kağıt parçası değildir. Taraflar, sulh hukuk mahkemesine başvurarak bu tutanak için İcra edilebilirlik şerhi alabilirler.

Bu şerh alındığında, anlaşma belgesi doğrudan bir mahkeme kararı (ilam) hükmüne geçer.

Karşı taraf anlaşmadaki ödemeyi yapmazsa, mahkemede yeniden dava açmanıza gerek kalmadan, doğrudan "ilamlı icra" yoluyla haciz işlemlerini başlatabilirsiniz.

Arabuluculukta Avukatın Rolü ve Ücretler

Arabuluculuk masası, bir mahkeme salonu olmasa da hukuki sonuçları bakımından en az mahkeme kadar bağlayıcıdır. Bu nedenle masaya otururken yasal haklarınızı tam olarak bilmek ve stratejik ilerlemek sürecin kaderini belirler.

Arabuluculukta Avukat Tutmak Zorunlu mu?

Hayır, kanunen arabuluculuk görüşmelerine avukat ile katılmak zorunlu değildir. Bireyler veya şirket yetkilileri toplantılara bizzat katılarak kendilerini temsil edebilir ve kararları kendileri alabilirler.

Ancak sürecin esnekliği, yasal hakların bilinmediği durumlarda büyük hak kayıplarına yol açabilir.

Arabuluculuk Sürecinde Avukatın Avantajı

Toplantıyı yöneten arabulucu "tarafsız" olmak zorundadır; size hukuki tavsiye veremez, haklarınızı hatırlatamaz veya "bu teklif sizin aleyhinize, kabul etmeyin" diyemez.

Örneğin; bir işçi-işveren uyuşmazlığında kıdem tazminatı veya fazla mesai alacaklarının güncel faizlerle ne kadar tuttuğunu tam olarak hesaplayamadan masaya oturursanız, gerçek hakkınızın çok altında bir meblağa imza atabilirsiniz.

Bir kez imzalanan anlaşma tutanağından dönmek (hile veya tehdit yoksa) imkansızdır ve dava açma hakkınız tamamen biter. Uzman bir avukat; masadaki tekliflerin hukuki analizini yapar, alacak kalemlerinizi kuruşu kuruşuna hesaplar ve psikolojik baskı altında hatalı bir imza atmanızı engeller.

Arabuluculuk Ücretleri ve Masraflar

Zorunlu arabuluculukta, taraflar görüşmeler sonucunda anlaşamazlarsa, ilk 2 saatlik (bazı uyuşmazlıklarda ilk 3 saatlik) arabulucu ücreti devlet tarafından karşılanır; yani tarafların cebinden hiçbir ücret çıkmaz.

Ancak taraflar anlaşırlarsa, arabuluculuk asgari ücret tarifesine göre belirlenen nispi veya maktu ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak ödenir. İhtiyari arabuluculukta ise ücret tamamen taraflarca karşılanır.

Sonuç

Arabuluculuk, adaletin yıllar süren ve masraflı olan dava süreçleri yerine, haftalar içinde ve barışçıl bir şekilde tecelli etmesini sağlayan en modern uyuşmazlık çözüm yoludur.

Mahkeme kapılarında beklemek, bilirkişi raporlarına itiraz etmek ve yargılama harçları ödemek yerine, kendi çözümünüzü kendi iradenizle masada bulmanız hem maddi hem de psikolojik açıdan büyük bir konfordur.

Ancak unutulmamalıdır ki, arabuluculuk masasında atılan bir imza kesin ve geri dönülemez niteliktedir.

Gerçek alacaklarınızı bilmeden veya hukuki dayanaklardan yoksun bir şekilde o masaya oturmak, karşı tarafın sunduğu eksik teklifleri kabul etmenize ve yasal haklarınızı sonsuza dek kaybetmenize neden olabilir.

Sürece hakim olmak, müzakerelerde gücünüzü korumak ve hak ettiğiniz sonucu eksiksiz olarak yasal güvenceye bağlamak için SK Hukuk & Danışmanlık, deneyimli kadrosuyla arabuluculuk görüşmelerinde sizi en güçlü şekilde temsil etmektedir.

Sık Sorulan Sorular